De Militaire Willems-Orde is sindsdien de hoogste Nederlandse onderscheiding. De Orde van de Nederlandse Leeuw bestond oorspronkelijk uit drie graden en een Broedermedaille. De drager van de broedermedaille had recht op een klein pensioen.

Orde van de Eikenkroon
Vijfentwintig jaar lang kende Nederland twee orden. In 1841 stichtte Koning Willem II als Groothertog van Luxemburg de Orde van de Eikenkroon. Alhoewel dit geen Nederlandse orde was, werden onderscheidingen in de Orde van de Eikenkroon regelmatig toegekend aan Nederlanders en buitenlandse diplomaten. Na het overlijden van Koning Willem III in 1890 werd Luxemburg een zelfstandige staat. Sindsdien konden de onderscheidingen in de Orde van de Eikenkroon niet meer worden toegekend door het Nederlandse staatshoofd.

Orde van Oranje-Nassau
De behoefte aan een derde Nederlandse orde was inmiddels duidelijk geworden. Met name om buitenlandse diplomaten koninklijk te kunnen onderscheiden, maar ook om mensen uit de lagere klassen en standen een koninklijk schouderklopje te kunnen geven. Deze ontwikkeling leidde in 1892 - in de tijd dat Koningin Emma als Regentes van het Koninkrijk optrad voor haar minderjarige dochter Wilhelmina, tot de instelling van de derde Nederlandse orde: de Orde van Oranje-Nassau. Deze bestond tot 1996 uit vijf graden. Daarnaast waren tot 1996 Eremedailles in goud, zilver en brons aan de Orde verbonden. De dragers van de Eremedaille werden niet opgenomen in de Orde.

Dapperheid
De Militaire Willems-Orde was tot 1940 de enige onderscheiding voor dapperheid in verband met strijd. Deze was echter, door de zeer hoge eisen, heel moeilijk bereikbaar. Er was veel behoefte aan andere onderscheidingen, die konden worden uitgereikt voor bijzondere daden. In de jaren '40-'45 is hiervoor een aantal dapperheidsonderscheidingen in het leven geroepen, namelijk de Bronzen Leeuw, het Bronzen Kruis, het Kruis van Verdienste en het Vliegerkruis.

Herziening
Vanaf 1965 beraadden diverse commissies en werkgroepen zich op een herziening van het decoratiestelsel, om het aan te passen aan de moderne tijd. Vooral de vele ingeslopen automatismen en het feit dat de beide Orden grotendeels dezelfde verdiensten honoreerden moesten worden aangepakt. De Militaire Willems-Orde werd bij de herziening buiten beschouwing gelaten.

In opdracht van de regering werd in 1982 de Commissie Portheine ingesteld. Deze commissie legde de basis voor een nieuw en democratischer decoratiestelsel. De commissie kreeg daarbij de opdracht vooral te letten op de gevolgen van de toenemende democratisering, de eisen van de emancipatie van bepaalde bevolkingsgroepen en gelijkstelling van de verschillende beroepsgroepen. De commissie bracht in 1984 rapport uit.
De Commissie Portheine stelde onder andere dat het verlenen van Koninklijke onderscheidingen ook in deze tijd betekenis heeft, zowel in binnen- als in het buitenland.