Het Koninkrijk der Nederlanden kent twee orden voor civiele verdiensten: de Orde van de Nederlandse Leeuw en de Orde van Oranje-Nassau. Grootmeester van beide orden is Hare Majesteit de Koningin, die de benoemingen in de orden verricht onder verantwoordelijkheid van de betrokken minister. De hoogste civiele orde van verdiensten in Nederland is de Orde van de Nederlandse Leeuw, die drie ridderlijke graden kent: Ridder Grootkruis, Commandeur en Ridder. Deze orde kan worden toegekend aan personen met verdiensten van zeer exceptionele aard jegens de samenleving. In veel gevallen gaat het om prestaties of inspanningen op basis van bijzondere talenten die niet primair de bedoeling hebben om een bijdrage te leveren aan de maatschappelijke ontwikkeling, maar wel dat effect hebben.

Te denken valt bijvoorbeeld aan wetenschappers, sporters, ondernemers of kunstenaars die een uitmuntende prestatie hebben geleverd. Voor een benoeming in een van de zes graden van de Orde van Oranje-Nassau - Ridder Grootkruis, Grootofficier, Commandeur, Officier, Ridder en Lid - kunnen mensen in aanmerking komen die zich geruime tijd ten bate van de samenleving hebben ingespannen of anderen hebben gestimuleerd. Dat geldt ook voor personen die een of meer opvallende prestaties hebben geleverd of werkzaamheden hebben verricht met een bijzondere maatschappelijke waarde. Het gaat hier om mensen die op sociaal-maatschappelijk gebied bijzonder verdienstelijk zijn geweest, in hun beroep, in het vrijwilligerswerk of een combinatie van beide.

Het Kapittel voor de civiele orden, een onafhankelijk college, beoordeelt ieder decoratievoorstel op zijn eigen merites en brengt daarover een zwaarwegend advies uit aan de hand van de criteria die zijn opgenomen in het Reglement op de Orde van de Nederlandse Leeuw en de Orde van Oranje-Nassau. Ook bij decoratieverlening aan buitenlanders en aan Nederlanders in het buitenland worden deze regels van het nieuwe stelsel toegepast. Anders dan voorheen en anders dan in sommige andere landen gebruikelijk is, bepaalt niet de maatschappelijke positie, maar de bijzondere persoonlijke verdiensten de graad van onderscheiding. Daarnaast kunnen er - in uitzonderlijke gevallen - redenen van staatsbelang zijn die toekenning van een Koninklijke onderscheiding rechtvaardigen. Hierna treft u een beschrijving van de procedure en van de situatie in het vernieuwde stelsel voor een aantal categorieën decorandi.

Procedure

Decoratievoorstellen voor buitenlanders en Nederlanders in het buitenland moeten worden gericht aan de Minister van Buitenlandse Zaken, vanuit het buitenland via de Nederlandse ambassades. Het Kapittel voor de civiele orden beoordeelt alle decoratievoorstellen, die daartoe deugdelijk gemotiveerd, goed toegelicht en tijdig ingediend moeten worden. Vervolgens geeft het Kapittel een weloverwogen en zwaarwegend advies over het al dan niet verlenen van een onderscheiding en over de graad. De betrokken minister beslist uiteindelijk over het voorstel. Decoratievoorstellen bij staatsbezoeken worden door het Kapittel niet inhoudelijk getoetst, maar wel op wederkerigheid. Bij een positieve beslissing wordt de onderscheiding bij Koninklijk besluit verleend.

Nederlanders in het buitenland

Voor de categorie Nederlanders in het buitenland, Nederlandse diplomaten inbegrepen, geldt dat personen met exceptionele of bijzondere verdiensten voor de samenleving decorabel zijn. Bij decoratieverlening vanwege de beroepsuitoefening is het van belang dat de bijzondere verdiensten uitgaan boven de karaktervolle en voorbeeldige functievervulling. De voorgestelde persoon moet in ieder geval meer gedaan hebben dan wat in de functie van hem of haar kon worden verwacht.

Buitenlanders algemeen

Buitenlanders in Nederland (diplomaten en militaire attaché's inbegrepen) kunnen voor een onderscheiding in aanmerking komen als sprake is van bijzondere verdiensten - rechtstreeks of indirect - voor de (Nederlandse) samenleving. De graad van onderscheiding wordt gebaseerd op de algemeen geldende normen, zoals genoemd in het Ordereglement. Ook buitenlanders in het buitenland met bijzondere verdiensten voor de Nederlandse samenleving kunnen voor een Koninklijke onderscheiding in aanmerking komen. Die verdiensten moeten verder gaan dan wat van deze personen kon worden verwacht op grond van hun functie en positie.

In dit verband vormen de honorair-consuls een bijzondere categorie. Zij oefenen hun functie uit ten behoeve van de (Nederlandse) regering; onbezoldigd en naast hun reguliere hoofdfunctie. Passend in de geest van de doelstellingen van het vernieuwde decoratiestelsel, komen honorair-consuls na geruime tijd - met als indicatie tenminste tien jaar - in aanmerking voor een onderscheiding. Daarnaast moet er sprake zijn van een betekenisvolle functievervulling. Persoonlijke verdiensten zijn bepalend voor de graad van onderscheiding. Uiteraard is decoratie ook mogelijk vanwege (andere) bijzondere verdiensten. Het bepalen van de orde en de graad van onderscheiding is maatwerk, want geen twee gevallen zijn gelijk. Aard, duur en uitstraling van de activiteiten worden per voorstel beoordeeld en gewogen.

Buitenlandse ambassadeurs

De protocollaire decoratieverlening aan buitenlandse diplomaten blijft beperkt tot ambassadeurs die geaccrediteerd zijn aan het Hof van Hare Majesteit de Koningin, in Nederland wonen en langer dan drie jaar hun functie hebben vervuld in ons land. Dat gebeurt uiteraard op basis van wederkerigheid. Het symbolische element van hun functievervulling in het kader van de bilaterale betrekkingen wordt daarmee tot uitdrukking gebracht.

Staatsbezoeken

Bij staatsbezoeken, die in het diplomatiek verkeer een sterke symbolische functie en waarde hebben, kan er worden gedecoreerd op basis van wederkerigheid. Het verlenen van decoraties verloopt op basis van de internationaal aanvaarde toekenning van graden van onderscheidingen. Telkens wordt per geval bepaald of en in welke graad tot decoratieverlening wordt overgegaan.

Hoofdstuk I van het Reglement op de Orde van de Nederlandse Leeuw en de Orde van Oranje-Nassau
Verleningscriteria

Artikel 1

1. De Orde van de Nederlandse Leeuw strekt tot onderscheiding van personen wegens bijzondere verdiensten van zeer exceptionele aard jegens de samenleving.
    
2. Van verdiensten als bedoeld in het eerste lid is sprake, indien:
   1. iemand een verantwoordelijkheid heeft gedragen of een bekwaamheid heeft getoond die aanmerkelijk groter is dan de samenleving van hem mocht verwachten;
   2. iemand op uitstekende wijze werkzaamheden heeft verricht waarbij de samenleving in zeer belangrijke mate is gebaat, en in het bijzonder indien de maatschappelijke waardering daarvoor niet op andere wijze tot uitdrukking is gekomen of
   3. iemand alleen of samen met anderen, al dan niet in opdracht, een zeer uitzonderlijke prestatie heeft verricht.

Artikel 2

1. De Orde van Oranje-Nassau strekt tot onderscheiding van personen wegens bijzondere verdiensten jegens de samenleving.
    
2. Van verdiensten, bedoeld in het eerste lid, is sprake, indien:
   1. iemand zich geruime tijd ten bate van de samenleving heeft ingespannen of anderen heeft gestimuleerd;
   2. iemand een of meer opvallende prestaties heeft geleverd of werkzaamheden heeft verricht die voor de samenleving een bijzondere waarde hebben.
       
3. Bij de vaststelling van de bijzondere verdiensten als bedoeld in het tweede lid kan in aanmerking worden genomen dat iemand geruime tijd werkzaamheden heeft verricht op een wijze die betrokkene onderscheidt van anderen en die getuigt van een karaktervolle en voorbeeldige plichtsvervulling.